Genel olarak 12-18 yaÃ?ŸlarÃ?± arasÃ?±nda baÃ?Ÿlayan ve Ã?ŸiÃ?Ÿmanlamaya karÃ?ŸÃ?± aÃ?ŸÃ?±r korku yüzünden bilinçli olarak aÃ?ŸÃ?±rÃ?± zayÃ?±f kalma çabalarÃ?± ile belirlenen bir bozukluktur. Toplumda ortaya çÃ?±kma sÃ?±klÃ?±Ã?ŸÃ?± bilinmemekle birlikte eskiden sanÃ?±ldÃ?±Ã?ŸÃ?± gibi çok ender rastlanan bir rahatsÃ?±zlÃ?±k deÃ?Ÿildir. Anoreksia NervozalÃ?± bireylerin yaklaÃ?ŸÃ?±k %95′ i kadÃ?±ndÃ?±r. Ve bir kiÃ?Ÿinin kÃ?±z kardeÃ?Ÿinde bu tür bir bozukluk varsa o kiÃ?Ÿide aynÃ?± hastalÃ?±k riski belirgin oranda artmaktadÃ?±r. Bozukluk daha üst sosyoekonomik sÃ?±nÃ?±flarda daha sÃ?±ktÃ?±r.
En temel belirti aÃ?ŸÃ?±rÃ?± kilo alma korkusudur. Bu durum kiÃ?Ÿinin yiyecek konusunda neredeyse fobik olacak noktaya dek varmasÃ?±na neden olabilir. Ã?žiÃ?Ÿmanlama korkusunun yanÃ?± sÃ?±ra beden imgesinde de bozulma vardÃ?±r. Buna . baÃ?ŸlÃ?± olarak bu kiÃ?Ÿiler çok zayÃ?±f ve ince olsalar bile kendilerini Ã?ŸiÃ?Ÿman bulabilirler. Vücut aÃ?ŸÃ?±rlÃ?±Ã?ŸÃ?±nÃ?± kontrol altÃ?±nda tutabilmek için iki yolu kullanÃ?±rlar: KiÃ?Ÿilerin bir bölümü yiyecek alÃ?±mÃ?±nÃ?± ileri derecede kÃ?±sÃ?±tlarlar. Zaten aldÃ?±klarÃ?± çok az yiyeceÃ?Ÿin de çok az kalorili yiyecekler olmasÃ?±na dikkat ederler. Bu kiÃ?Ÿiler buna raÃ?Ÿmen aÃ?ŸÃ?±r egzersizler de yaparlar. DiÃ?Ÿer gruptaki kiÃ?Ÿilerde yiyecek alÃ?±mÃ?±nÃ?±n ileri derecede azaldÃ?±Ã?ŸÃ?± açlÃ?±k dönemleri ile aÃ?ŸÃ?±rÃ?± yeme dönemlerinin birbirini izlediÃ?Ÿi gözlenir. Bu gruptaki kiÃ?Ÿiler, aÃ?ŸÃ?±rÃ?± yemeden sonra Ã?ŸiÃ?ŸmanlayacaklarÃ?± korkusuyla boÃ?ŸazlarÃ?±na parmaklarÃ?±nÃ?± bastÃ?±rarak kusarlar. SÃ?±k sÃ?±k bunu yapan kiÃ?Ÿilerin el sÃ?±rtÃ?±nda deri sertleÃ?Ÿmesi olabilir. SÃ?±k kusan kiÃ?Ÿilerde mide asidinin etkisiyle diÃ?Ÿlerde bozukluklar, çürümeler olur.
Bu kiÃ?Ÿilerin yeme davranÃ?±Ã?ŸlarÃ?±nda ve yiyeceklerle olan iliÃ?Ÿkilerinde gariplikler gözlenebilir. Yiyecekleri saklayabilir, yemek yapmak için mutfakta saatlerce uÃ?ŸraÃ?Ÿabilirler.
Anoreksia Nervoza’ nÃ?±n nedenleri günümüzde kesin olarak bilinmemektedir. HastalÃ?±Ã?ŸÃ?±n oluÃ?Ÿumu psikolojik, sosyolojik ve biyolojik olmak üzere üç boyutta ele alÃ?±nabilir. HastalÃ?±Ã?ŸÃ?±n ergenlikte ortaya çÃ?±ktÃ?±Ã?ŸÃ?±; bu dönemin cinsel ve sosyal çatÃ?±Ã?Ÿmalarla yüklü oluÃ?Ÿu dikkate alÃ?±nacak olursa; cinsel ve sosyal çatÃ?±Ã?Ÿmalarla baÃ?Ÿa çÃ?±kma konusundaki yetersizliklerin yiyeceklerden fobik kaçÃ?±nma Ã?Ÿeklinde ortaya çÃ?±kmasÃ?± öne sürülebilir.
A�Ÿa�Ÿ�±dakilerin varl�±�Ÿ�± halinde bu rahats�±zl�±ktan bahsedilmektedir.
1-BulunduÃ?Ÿu yas grubu ve boy uzunluÃ?Ÿu acÃ?±sÃ?±ndan normal kabul edilen en az kilo ya da bu aÃ?ŸÃ?±rlÃ?±Ã?ŸÃ?±n üzerindeki bir kiloyu kendisi için uygun bulmayÃ?±p,kabul etmeme.
2-Yas ve boy göz önüne alÃ?±ndÃ?±Ã?ŸÃ?±nda beklenenden daha düÃ?Ÿük bir kilosu olmasÃ?±na raÃ?Ÿmen kilo almak veya Ã?ŸiÃ?Ÿmanlamaktan aÃ?ŸÃ?±rÃ?± derecede korkma.
3-KiÃ?Ÿinin kilosu ya da vücut Ã?Ÿeklini algÃ?±layÃ?±Ã?ŸÃ?±nda bozukluk vardÃ?±r. KiÃ?Ÿinin kendini deÃ?ŸerlendiriÃ?Ÿinde kilo ya da vücut seklinin ,olaÃ?Ÿandan çok daha fazla ve anlamsÃ?±z ölçüde bir . yer kaplamasÃ?± veya o anki kilosunun düÃ?Ÿük olmasÃ?±nÃ?±n öneminin farkÃ?±na varmama.
4-Bayanlarda birbirini izlemesi gereken en az 3 adet döneminin olmamasÃ?±
Bu rahatsÃ?±zlÃ?±Ã?ŸÃ?±n kÃ?±sÃ?±tlÃ?± ( bu durum yaÃ?ŸanÃ?±rken kiÃ?Ÿide bir anda “patlayÃ?±ncaya dek” yeme ya da kendini kusmaya ya da lavman- idrar söktürücüler ile yediklerini çÃ?±karma davranÃ?±Ã?ŸÃ?±nÃ?±n olmadÃ?±Ã?ŸÃ?±) tip ya da bu sayÃ?±lan davranÃ?±Ã?ŸlarÃ?±n olduÃ?Ÿu tiksinircesine yeme/ çÃ?±kartma tipi olarak 2 Ã?Ÿekli vardÃ?±r.
HastalarÃ?±n çoÃ?Ÿunun düÃ?Ÿünce içeriÃ?Ÿi yemek ile iliÃ?Ÿkilidir. Kimileri kalan, artan, yiyemedikleri yiyecekleri bÃ?±rakamayÃ?±p, biriktirir, bazÃ?±larÃ?± da hiç yapamayacaÃ?ŸÃ?± yemek tariflerini edinmeye çalÃ?±Ã?Ÿabilir. Topluluk içinde yemek yeme konusunda isteksiz davranabilirler. BaÃ?ŸlangÃ?±ç ta çevrelerinden ilgi ve beÃ?Ÿeni görmek için , kendileri üzerinde kontrol saÃ?ŸladÃ?±klarÃ?±nÃ?± görmek amacÃ?±yla alÃ?±nan besinleri kÃ?±sÃ?±tlamaya baÃ?Ÿlarlar. Eski kilolarÃ?±na ya da çevrelerinde görünüm olarak beÃ?Ÿeni kazanan kiÃ?Ÿilerin kilosuna inmek için hedef belirler. Kendileri gün içinde farklÃ?± zamanlarda tekrar tekrar tartar
TÃ?±kÃ?±nÃ?±rcasÃ?±na yeme-çÃ?±kartma tipine ait grubun alkol-madde kötüye kullanÃ?±mÃ?±, daha çok duygusal durumda dalgalanmalar ve cinsel aktivitelere sahip olup, dürtülerini kontrollerinin daha zor olduÃ?Ÿu gözlenmiÃ?Ÿtir.
KiÃ?Ÿiler kilo kayÃ?±plarÃ?±nÃ?± arttÃ?±rmak için fiziksel egzersizler yapar ya da yorucu fiziksel uÃ?ŸraÃ?ŸÃ?±lar içine girerler. Öyle ki kiÃ?Ÿi daha çok enerji harcayÃ?±p, kilo verebilmek için oturmayÃ?±p, ayakta durmayÃ?± yeÃ?Ÿleyebilir ya da durduÃ?Ÿu yerde el ve ayaklarÃ?±nÃ?± hareket ettirebilir. . KiÃ?Ÿinin toplumsal iliÃ?Ÿkileri azalabilir. Sadece is, fiziksel egzersiz ve kilo düÃ?Ÿünceleri ile ilgilidir. Bir deri bir kemik kalsa bile kilolu olduÃ?Ÿu düÃ?Ÿüncesindedir. KiÃ?Ÿiler kendilerine listeler hazÃ?±rlayarak kendilerine yasakladÃ?±klarÃ?± yiyecekleri belirterek, bunlarÃ?± yemeyeceklerine yeminler ederler. Yarim kilo bile almalarÃ?± onlarÃ?± zayÃ?±flÃ?±ktan Ã?ŸiÃ?ŸmanlÃ?±Ã?Ÿa geçtikleri seklinde düÃ?Ÿündürür. Uzun sure bir konuya dikkatlerini veremezler . . Kendilerine güvensizlik yoÃ?Ÿun bir Ã?Ÿekilde kendini hissettirmektedir. Gitgide sosyal çevrelerini kÃ?±sÃ?±tlarlar.
Çocuk geliÃ?Ÿiminin erken evrelerinde, anne-çocuk iletiÃ?Ÿiminde çocuÃ?Ÿun kendi baÃ?ŸÃ?±na,özgür davranÃ?±Ã?ŸlarÃ?± üzerine yapÃ?±lan müdahalelerin önemine dikkat çekilmektedir.
Anoreksia baÃ?ŸlangÃ?±cÃ?± sonrasÃ?±nda genellikle obsesif- kompulsif davranÃ?±Ã?Ÿlar baÃ?Ÿlayabilir. Özellikle temizlik saplantÃ?±larÃ?± ( ev temizliÃ?Ÿine yönelik aÃ?ŸÃ?±rÃ?± aktiviteler gibi) ve ders çalÃ?±Ã?Ÿma ile ilgili saplantÃ?±lara rastlanabilir. Cinsel geliÃ?Ÿimlerinde sorun olduÃ?Ÿu gibi , cinsel isteksizlik ve diÃ?Ÿer cinsel sorunlar da beraberindedir.
Bu kiÃ?Ÿilerde hastalÃ?±Ã?ŸÃ?±n yol açtÃ?±Ã?ŸÃ?± vücutsal deÃ?ŸiÃ?Ÿimler:
Hastalarda kansÃ?±zlÃ?±k, vücut su- tuz dengesinin bozulmasÃ?±, kanda kolesterol ve üre düzeylerinin artÃ?±Ã?ŸÃ?±, karaciÃ?Ÿer enzimlerinin yükselmesi, tiroid bezi hormonlarÃ?±nÃ?±n düÃ?Ÿmesi, kadÃ?±nlarda ostrojen dediÃ?Ÿimiz . kadÃ?±nlÃ?±k hormonu ,erkeklerde testesteron denen erkeklik hormonu düzeylerinde düÃ?Ÿme sonucu cinsel iÃ?Ÿlevlerde azalma, kalp atÃ?±mÃ?±nda azalma ve düzensizlikler, beyin boÃ?ŸluklarÃ?±nÃ?±n beyin dokusuna oranla kapladÃ?±Ã?ŸÃ?± hacmin artÃ?±Ã?ŸÃ?± oluÃ?Ÿabilmektedir.
Kimlerde görülmektedir:
Bu rahatsÃ?±zlÃ?±k düzenli ve bol çeÃ?Ÿitli yemek yeme olanaklarÃ?±nÃ?±n olup, göze hoÃ?Ÿ görünmenin zayÃ?±f bir vücut yapÃ?±sÃ?± ile paralel düÃ?ŸünüldüÃ?Ÿü . bati toplumlarÃ?±nda, kentsel alanlarda daha çok gözlenmektedir. HastalarÃ?±n % 90-95 i kadÃ?±ndÃ?±r. Anoreksia nervosa genç kÃ?±zlarda % 0,5 oranÃ?±nda saptanmakta, genellikle 12-25 yas arasÃ?±nda rastlanmaktadÃ?±r.
Son yÃ?±llarda yurt dÃ?±Ã?ŸÃ?±nda yapÃ?±lan çalÃ?±Ã?Ÿmalara göre hastalÃ?±Ã?ŸÃ?±n yüz bin kiÃ?Ÿide 15-20 arasÃ?±nda görüldüÃ?Ÿü saptanmÃ?±Ã?ŸtÃ?±r.
RahatsÃ?±zlÃ?±Ã?ŸÃ?±n oluÃ?Ÿumunda etkili risk faktörleri:
- YaÃ?ŸanÃ?±lan sosyo-kültürel çevrenin etkisi ile zayÃ?±flÃ?±Ã?ŸÃ?±n kesin güzellik ölçütü olmasÃ?± durumu yaygÃ?±nlaÃ?ŸtÃ?±rmaktadÃ?±r. BazÃ?± mesleki alanlar ( hosteslik, modellik, dans ve müzikle uÃ?ŸraÃ?Ÿanlarda) bu yüzden özellikle risk altÃ?±ndadÃ?±r.
-Bu rahatsÃ?±zlÃ?±Ã?ŸÃ?± olanlarÃ?±n ailelerinde depresyon, alkolizm, Ã?ŸiÃ?ŸmanlÃ?±k ve gene bir yeme bozukluÃ?Ÿuna daha çok rastlanmaktadÃ?±r. Bu kiÃ?Ÿilerin annelerinin daha çok diyet yapÃ?±p,yeme bozukluÃ?Ÿunun olduÃ?Ÿu, sürekli diyet yapma düÃ?Ÿünceleri ile haÃ?ŸÃ?±r nesir olduklarÃ?±, kÃ?±zlarÃ?±nÃ?±n da diyetleri konusunda yoÃ?Ÿun düÃ?Ÿünceler içinde olabildikleri gözlenmiÃ?Ÿtir.
- Aile yapÃ?±larÃ?± itibariyle, baÃ?ŸÃ?±msÃ?±z hareket serbestisinin verilmediÃ?Ÿi ve aile iÃ?ŸleyiÃ?Ÿi açÃ?±sÃ?±ndan yeterli keyif alÃ?±nmayan doyum saÃ?Ÿlanamayan iliÃ?Ÿkilerin varlÃ?±Ã?ŸÃ?±.
-Öncesinde var olan aÃ?ŸÃ?±rÃ?± Ã?ŸiÃ?Ÿman beden yapÃ?±sÃ?±
-Çocukluk caÃ?ŸÃ?± baÃ?ŸlangÃ?±çlÃ?± diabet . ( seker hastalÃ?±Ã?ŸÃ?±) varlÃ?±Ã?ŸÃ?±
- GeçmiÃ?Ÿte yaÃ?Ÿanan cinsel, fiziksel tacizler.
RahatsÃ?±zlÃ?±ktaki kiÃ?Ÿisel düÃ?Ÿünce yapÃ?±larÃ?±:
- KiÃ?Ÿisel açÃ?±dan kendilerini yardÃ?±ma muhtaç ama yardim edilemez görürler
- Kendi ve çevreleri üzerindeki denetimi kaybetme korkularÃ?± vardÃ?±r.
- AÃ?ŸÃ?±rÃ?± bir Ã?Ÿekilde baÃ?ŸkalarÃ?±nÃ?±n görüÃ?Ÿlerine baÃ?ŸÃ?±mlÃ?± olarak özgüvenlerini koruyabilen, onlarÃ?±n yeterli ya . da olumlu desteÃ?Ÿi olmadÃ?±Ã?ŸÃ?±nda kendilerini bir hiç olarak görürler
- Bir Ã?Ÿey ya tam olmalÃ?± ya da hiç olmamalÃ?± seklinde bir düÃ?Ÿünce yapÃ?±sÃ?± olan kiÃ?Ÿilerdir.
Hastal�±�Ÿ�±n seyri:
HastalarÃ?±n yarÃ?±sÃ?±nÃ?±n ilerleyen donemde iyileÃ?ŸtiÃ?Ÿi, dörtte bir oranÃ?±nda hastanÃ?±n kÃ?±smen iyileÃ?ŸtiÃ?Ÿi, ancak bir miktar yakÃ?±nmalarÃ?±nÃ?±n sürdüÃ?Ÿü belirlenmiÃ?Ÿtir. HastalÃ?±k sonucu olum oranÃ?±nÃ?±n % 5 civarÃ?±nda olduÃ?Ÿu gözlenmiÃ?Ÿtir.
HastalÃ?±Ã?ŸÃ?±n gidisine olumsuz etki yapan faktörler:
-Ailede aÃ?ŸÃ?±rÃ?± geçimsizlik, tartÃ?±Ã?ŸmalÃ?± ortam
-bulimian�±n hastal�±�Ÿa eslik etmesi
-Kusma, dÃ?±Ã?ŸkÃ?±lamayÃ?± arttÃ?±rÃ?±cÃ?± ilaç kullanÃ?±mlarÃ?±
-Obsesif-kompulsif, histerik, depresif, nörotik davranÃ?±Ã?Ÿ yapÃ?±larÃ?±, zeminde bulunan psikiyatrik sorunlar nedeniyle, kiÃ?Ÿide vücutsal yakÃ?±nmalarÃ?±n fazlaca gündeme gelmesi (gastrit, kolit vb.)
-HastalÃ?±Ã?ŸÃ?± inkar eden davranÃ?±Ã?Ÿlar içine girilmesi.
HastalÃ?±Ã?ŸÃ?±n gidisini olumlu etkileyen etmenler arasÃ?±nda ise erken baÃ?ŸlangÃ?±ç yaÃ?ŸÃ?±, hastalÃ?±Ã?ŸÃ?± kabul etmek ve kendine güvenen bir kiÃ?Ÿilik yapÃ?±sÃ?±nÃ?±n bulunmasÃ?± sayÃ?±lmaktadÃ?±r.
Tedavi:
Anoreksia NervozalÃ?± hastalarÃ?±n tedavisi çoÃ?Ÿu kez güçlüklerle doludur. HastalarÃ?±n çoÃ?Ÿunda, hastalÃ?±k birkaç yÃ?±l önce baÃ?ŸlamÃ?±Ã?ŸtÃ?±r. Tedaviye katÃ?±lmak ve tedavi planlarÃ?± için isteksizdirler. Bu sebeple genellikle çocuklarÃ?±nÃ?±n bu durumundan üzüntü ve endiÃ?Ÿe duyan anne babalarÃ?± tarafÃ?±ndan doktora getirilirler. Tedavide bireysel psikoterapi, grup ve aile terapisi, ilaç tedavisi gibi yöntemler kullanÃ?±labilir
Psikoterapide hastanÃ?±n kendi duygularÃ?±nÃ?± uygun bir Ã?Ÿekilde ifade edebilmesi, yeme davranÃ?±Ã?ŸÃ?± üzerine kurulu yanlÃ?±Ã?Ÿ düÃ?Ÿünce tarzÃ?±nÃ?±n deÃ?ŸiÃ?Ÿtirilmesi, vücuduna yönelik olumsuz algÃ?±lamalarÃ?±n düzeltilmesi, özgüvenin oluÃ?ŸturulmasÃ?±, kiÃ?ŸilerarasÃ?± sorunlarÃ?±n belirlenip, çözümüne yönelen bir yaklaÃ?ŸÃ?±mÃ?±n oluÃ?ŸturulmasÃ?±na çalÃ?±Ã?ŸÃ?±lÃ?±r.Tedavide davranÃ?±Ã?ŸçÃ?± terapi, aile terapisi ve grup terapisi kullanÃ?±labilir
|
Anoreksia Nervoza Bayan
Bayanlara Ã?â??zel
